TONYUKUK KUTSAL ALANI VE ÇEVRESİNDEKİ KURGANLARDA KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI ÇALIŞMALARINDA ARKEOJEOFİZİK ARAŞTIRMALAR


Yüksel F. A.

TONYUKUK KİTABI, KÜRŞAT YILDIRIM, Editör, İstanbul Türk Ocağı, İstanbul, ss.582-603, 2020

  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: İstanbul Türk Ocağı
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Sayfa Sayıları: ss.582-603
  • Editörler: KÜRŞAT YILDIRIM, Editör

Özet

    Moğolistan’ın başkenti Ulaanbator’un 45 km güneydoğusunda bulunan, Nalayh kentinin 20 km güneydoğusunda Bilge Tonyukuk Yazıtlarını içerisinde bulunduran, Bilge Tonyukuk Anıtlarının bulunduğu tapınak alanı ve çevresindeki kurganların araştırılması ve kazısı çalışmasında Arkeojeofizik çalışmalar yapıldı.

    Tuul Irmağının yukarı yatağındaki Bayan Tsogt bölgesinde, Bayan Tsogt Yazıtları olarak da anılan, Bilge Tonyukuk Yazıtları, II. Göktürk Kağanlığı Döneminin büyük veziri Bilge Tonyukuk, ölümünden önce, bizzat kendisi tarafından diktirilmiş dört cepheli iki yazıttan ibarettir. Anıtın yakın ve uzak çevresinde kurganlar (Türk Mezar yapıları) bulunmaktadır.

    Jeofizik ölçümler Bilge Tonyukuk Anıt alanı (Tonyukuk A Alanı) içinde, anıt alanın GB’sındaki kurganda, anıt alanına yaklaşık 900 m uzaklıkta olan KB’daki Şoroon Dov isimli kurgan tepeciğinde ve Bilge Tonyukuk Anıt alanının 3500 m KD’sunda Tsagaan Ovoo’daki üç bitişik kurganda yapıldı.

    Arkeojeofizik çalışmalarda Jeofizik yöntemlerden Doğal Potansiyel (SP) yöntemi kullanılmıştır. Her bir profile ait ölçümlerin SP gerilim ve SP gradyent grafikleri çizildi. Ayrıca ölçü alanlarına ait iki ve üç boyutlu harita ve küp model görüntüleri hazırlandı. Arkeojeofizik çalışma amaçlı SP ölçümlerinin yorumlanması ile Bilge Tonyukuk Anıt alanının D kesimindeki girişte ve B taraftaki profillerin başlangıç ve bitiş kesimlerinde, önceden duvar ve hendekle çevrili alanın toprak altında kalmış kalıntılarına ait anomaliler saptanmıştır. Anıtın girişinde G kesimde yapılan arkeolojik kazı ile bu duvar tespit edilmiştir. Diğer üç kurgan alanına ait SP ölçümlerinin tek, iki ve üç boyutlu görüntülerin değerlendirilmesi ile, negatif SP anomali yüzeysel dağılımları olmadığından, bu kurganların daha önce açılmış olduğu belirlenmiş ve bu üç alanda yapılan arkeolojik kazılarla jeofizik sonuç doğrulanmıştır.